راهنمای جامع تحصیل در آلمان از زبان دانشجو ۲۰۲۶ !

مهاجرت تحصیلی به آلمان

آلمان یکی از کشورهای برتر جهان در حوزه صنعت، فناوری و اقتصاد است و دانشگاه‌های آن در رتبه‌بندی جهانی جزو بهترین‌ها قرار دارند. این کشور فرصت‌های تحصیلی عالی برای دانشجویان بین‌المللی در مقاطع لیسانس، کارشناسی ارشد و دکترا ارائه می‌دهد.

تحصیل در آلمان می‌تواند به زبان آلمانی یا انگلیسی باشد و رقابت برای هر رشته متفاوت است. در این صفحه شما را با راهنمای کامل مهاجرت تحصیلی به آلمان و مراحل گرفتن ویزای تحصیلی آشنا می‌کنیم.

مدت زمان مهاجرت تحصیلی به آلمان

بدیهی است زمان پروسه مهاجرت تحصیلی برای هر فرد با توجه به مدارک ممکن است متفاوت باشد. اما در صورتی که شما در ابتدای مسیر قرار دارید و هیچ دانش زبانی آلمانی یا انگلیسی ندارید، باید زمان تقریبی حداقل ۱۰ ماه تا ۱ سال را برای این کار در نظر بگیرید. البته موارد دیگری همچون شرایط ویزادهی و سطح فعالیت سفارت آلمان در کشور مد نظر شما نیز نقش به سزایی در افزایش یا کاهش طول این مدت زمان خواهد داشت.

چرا تحصیل در آلمان؟

• اقتصاد و صنعت قدرتمند: آلمان جزو ۱۰ کشور قدرتمند جهان از نظر اقتصادی و صنعتی است.
• سیستم آموزشی بروز و دانشگاه‌های معتبر: دانشگاه‌های آلمان جزو بهترین‌ها در جهان هستند و از روش‌های آموزشی پیشرفته استفاده می‌کنند.
• فرصت‌های شغلی و تحقیقاتی: امکان کار دانشجویی در حین تحصیل، فرصت‌های تحقیقاتی و همچنین اقامت کاری بعد از تحصیل به دانشجویان بین‌المللی ارائه می‌شود.

سیستم آموزشی آلمان در یک نگاه

منبع : de.wikipedia.org

لیست ۱۰ دانشگاه برتر آلمان بر اساس QS ۲۰۲۶

منبع : TopUniversities

انواع مؤسسات آموزش عالی

• دانشگاه (Universität): تمرکز بر پژوهش و علوم تئوریک دارند.
• هوخ شوله یا دانشگاه علوم کاربردی (Fachhochschule): تمرکز بر آموزش کاربردی و عملی.

برای بررسی بهتر بین این دو سیستم آموزشی پیشنهاد می کنی مقاله . تفاوت هوخ شوله و دانشگاه در آلمان، کدام برای شما مناسب تر است ؟را مطالعه کنید .

تحصیل دوگانه (Duales Studium)

یکی دیگر از مزایای تحصیلی آلمان داشتن دوره تحصیل دوگانه است که امکان تحصیل و کار تخصصی در یک شرکت را فراهم می‌کند و شما نه تنها می‌توانید به صورت تئوری دانش خود را بالا ببرید بلکه مهارت و تجربه عملی از آنچه که در دانشگاه می‌آموزید را در صنعت کسب کنید.

مقاطع تحصیلی آکادمیک

• کالج (Studienkolleg)
• کارشناسی (Bachelor)
• کارشناسی ارشد (Master)
• دکترا (PhD)

کالج (Studienkolleg)

این دوره که یک ساله است برای معادل‌سازی مدارک دانش‌آموزان بین‌المللی با مدرک دیپلم آلمان (Abitur) می‌باشد که تحصیلات خود را در خارج از آلمان به اتمام رسانده باشند و مدارک آن‌ها بر اساس سیستم آموزش و پرورش آلمان نباشد. درس‌های این دوره هم با توجه به دسته‌بندی کالج تعیین خواهد شد. دانش‌آموزان آلمانی برای اینکه صلاحیت ورود به دانشگاه (HZB) را دارا باشند باید ۱۲ یا ۱۳ سال را در مدرسه سپری کرده باشند و از آنجایی که در کشورهای دیگر این عدد ممکن است به ۱۲ سال یا کمتر برسد، فارغ‌التحصیلان آن باید مدارک خود را با دیپلم آلمانی معادل کنند تا صلاحیت ورود به دانشگاه را داشته باشند. برای بررسی شرایط ورود به دانشگاه با مدارک خود می‌توانید به لینک uni-assist.de/tools/check-hochschulzugang مراجعه کنید. برای معادل‌سازی صلاحیت ورود به دانشگاه (HZB) دو راه وجود دارد:

1. یکی از این راه‌ها گذراندن یک سال دانشگاه برای دانش‌آموزان ایران و همچنین دو سال دانشگاه برای دانش‌آموزان افغانستانی در کشور خود می‌باشد.
2. گذراندن دوره کالج مرتبط با رشته از یکی از ۴ دسته کالج:

• T-Kurs (Technik-Kurs)
• M-Kurs (Medizin-Kurs)
• W-Kurs (Wirtschafts-Kurs)
• G-Kurs (Geisteswissenschaft-Kurs)

و به اتمام رساندن موفقیت‌آمیز آزمون پایانی کالج (FSP). برای گذراندن دوره کالج ابتدا باید در آزمون ورودی آن‌ها شرکت نمود.

اعتبار مدارک دانشگاه‌های خارجی در آلمان

در صورتی که شما خارج از آلمان در یک دانشگاه تحصیل کرده‌اید ابتدا باید اعتبار آن را برای درخواست در سیستم آموزشی آلمان ارزیابی کنید. مدارک ورود به دانشگاه هر کشور خارج از آلمان در سایت Anabin متعلق به اداره ZAB قابل مشاهده است.

کارشناسی / لیسانس (Bachelor)

در صورتی که گواهی پایان تحصیلات مدرسه شما واجد شرایط باشد مستقیماً می‌توانید در این مقطع تحصیل خود را آغاز کنید و نیاز به گذراندن دوره کالج ندارید. تحصیل در این دوره اکثراً به زبان آلمانی ممکن خواهد بود. معدل مورد نیاز برای آن حداقل ۱۵ و برای رشته‌های پرطرفدار همچون پزشکی و دندان‌پزشکی بالای ۱۸ و ۱۹ مورد نیاز است. طول دوره از ۶ ترم تا ۸ ترم همراه با کارآموزی متغیر خواهد بود. همچنین امکان دریافت ویزای همراه وجود دارد.

کارشناسی ارشد (Master)

با توجه به سیستم آموزشی آلمان ممکن است مقطع قبلی شما یا همان لیسانس از اعتبار کمتری نسبت به این رشته در آلمان برخوردار باشد، برای همین در برخی موارد نیاز است تا چند درس و آزمون رو قبل از شروع دوره رسمی خود بگذرانید. امکان تحصیل به هر دو زبان انگلیسی و آلمانی بر اساس رشته و دانشگاه انتخابی وجود دارد. ویزای همراه و داشتن ۲۰ ساعت کار دانشجویی نیز فراهم است.

زبان تحصیل

زبان تحصیل در دانشگاه‌های آلمان در مقطع کالج و لیسانس عمدتاً با آلمانی امکان‌پذیر است. مقطع ارشد با توجه به رشته و دانشگاه ارائه دهنده ممکن است هم به زبان آلمانی و هم انگلیسی امکان‌پذیر باشد. از طرفی باید در نظر داشت که در رشته‌هایی که به زبان انگلیسی ارائه می‌شوند رقابت بیشتری از سراسر دنیا وجود دارد و ظرفیت کلاس‌ها محدود است، بنابراین برای گرفتن پذیرش نیاز به معدل بالایی است. ولی در صورتی که علاقه‌مند به گذراندن دوره خود به زبان آلمانی باشید شانس شما برای دریافت پذیرش بیشتر خواهد بود.

هزینه تحصیل و زندگی

شهریه دانشگاه‌ها

می‌توان گفت یکی از اصلی‌ترین عوامل انتخاب آلمان برای ادامه تحصیل، امکان تحصیل نسبتاً ارزان آن است که به طور متوسط برای دانشجویان بین‌المللی بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ یورو به ازای هر ترم می‌باشد که آلمان را نسبت به سایر رقبا که حدوداً ۲۰,۰۰۰ دلار شهریه در هر سال دارند متمایز می‌کند. البته این هزینه در همه جای آلمان ثابت نیست و با توجه به رشته انتخابی و ایالت می‌تواند افزایش یابد. در ایالت بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg) دانشجویان بین‌المللی که اقامت دائم آلمان را ندارند و یا پناهنده نیستند هزینه ۱,۵۰۰ یورو بیشتر از سایر افراد به ازای هر ترم تحصیل در هر کدام از دانشگاه‌های این ایالت می‌پردازند (یعنی ۱,۵۰۰ یورو + شهریه ترم). همچنین برخی رشته‌ها مانند مدیریت کسب و کار یا رشته‌های انگلیسی تا ۲,۵۰۰ یورو در ترم شهریه دارند.

هزینه زندگی دانشجویی در آلمان

منبع : Studis Online, DAAD

کار دانشجویی در آلمان

حداکثر ۲۰ ساعت در هفته در طول ترم و تمام‌وقت در تعطیلات برای دانشجویان امکان‌پذیر است تا بتوانند خود را در حین تحصیل تأمین مالی کنند. این شرایط شامل کار فریلنسری نیست و برای آن باید از اداره خارجی‌ها (Ausländerbehörde) مجوز دریافت کرد.

گپ تحصیلی و شرایط سنی

هیچ محدودیت سنی به طور رسمی وجود ندارد و تمامی عددهایی که برای محدودیت سنی در پذیرش دانشگاه‌ها و دریافت ویزای دانشجویی وجود دارد به صورت تجربی گفته شده! اما مهم‌ترین نکته این است که فرد متقاضی گپ تحصیلی (فاصله بین دو مقطع تحصیلی) خود را بصورت منطقی و با ارائه مدارک توجیه کند. این موارد می‌تواند همچون سابقه کار، یاد گرفتن زبان خارجی، گذراندن دوره‌های جانبی و&#۸۲۳۰; باشد. اخذ ویزای تحصیلی آلمان با سن ۲۹ سال برای کارشناسی و ۴۰ سال برای کارشناسی ارشد که توانسته‌اند به خوبی برای گپ تحصیلی دلیل بیاورند، مثال‌هایی برای این موضوع هستند.

تمکن مالی و ویزای تحصیلی

دانشجو باید اثبات کند می‌تواند هزینه زندگی و تحصیل خود را تأمین کند و برای همین باید گواهی تمکن مالی سالانه معادل ۱۱,۹۰۴ یورو را برای دریافت ویزا به سفارت نشان دهد. اگر می‌خواهید به قصد شرکت در یک آزمون ورودی و سپس دوره زبان/کالج دانشجویی به آلمان بروید باید گواهی تمکن مالی حداقل معادل ۱,۰۲۷ یورو در ماه (۱۲,۳۲۴ یورو در سال) ارائه نمایید که برای این کار دو روش وجود دارد: ۱. موجودی حساب بانکی (بلوکه شده) ۲. نامه ضمانت‌نامه مالی (Verpflichtungserklärung).

اقامتگاه دانشجویی در آلمان

از مهم‌ترین موارد برای زندگی در آلمان داشتن مسکن مناسب است و شما باید بعد از رسیدن در آلمان آدرس خود را در شهرداری منطقه ثبت یا همان «ملده» (Anmeldung) کنید. بدون ملده کردن داشتن هرگونه حساب بانکی، ثبت‌نام دانشگاه و&#۸۲۳۰; امکان‌پذیر نخواهد بود. چند گزینه برای انتخاب محل زندگی وجود دارد:

1. خوابگاه‌های دانشجویی در آلمان (Studierendenwohnheime): یکی از بهترین و مقرون به صرفه‌ترین گزینه‌ها برای اقامت دانشجویان بین‌المللی هستند. این مراکز که در نزدیکی ساختمان دانشگاه قرار دارند، معمولاً تحت مدیریت سازمان‌های دانشجویی مانند Studentenwerk فعالیت می‌کنند و امکاناتی نظیر اینترنت رایگان، آشپزخانه‌های اشتراکی، سالن مطالعه و اتاق شست‌وشو را در اختیار ساکنان قرار می‌دهند. با توجه به این مزایا تقاضای زیادی برای این خوابگاه‌ها وجود دارد و برای همین در بسیاری از مواقع ظرفیت آن‌ها تکمیل است. هزینه ماهانه اقامت در این خوابگاه‌ها بسته به شهر و نوع اتاق بین ۱۵۰ تا ۵۰۰ یورو متغیر است.
2. آپارتمان‌های اشتراکی (Wohngemeinschaft / WG): این آپارتمان‌ها تشکیل شده از یک سالن به همراه چند اتاق هست و به هر فرد یک اتاق اختصاص داده می‌شود. استفاده از آشپزخانه و سایر امکانات نیز به صورت اشتراکی خواهد بود. می‌توان گفت اجاره WG در آلمان انتخاب حدود ۷۰ درصد از دانشجویان و افرادی است که بصورت تنهایی زندگی می‌کنند. هزینه اجاره آن معمولاً بین ۳۰۰ تا ۹۰۰ یورو در ماه (وابسته به شهر و دسترسی به حمل و نقل عمومی) بوده و نسبت به یک آپارتمان شخصی اقتصادی‌تر به حساب می‌آید. اگر بصورت تنها مهاجرت می‌کنید این گزینه بسیار مناسب است.
3. آپارتمان‌های خصوصی: این گزینه هزینه‌برتر است و در شهرهای بزرگ آلمان مانند مونیخ و فرانکفورت معمولاً اجاره ماهانه‌ای بین ۶۰۰ تا ۱,۰۰۰ یورو یا بیشتر دارد و معمولاً برای کسانی که با خانواده زندگی می‌کنند و یا حیوان خانگی دارند پیشنهاد می‌شود.
4. مهمان‌پذیرها و اقامتگاه‌های کوتاه مدت (Serviced Apartments / Hostels): برای اقامت موقت یا چند هفته اول ورود به آلمان بسیار مناسب هستند تا بتوانید در آرامش محل سکونت دائمی خود را پیدا کنید.

تبدیل اقامت تحصیلی به کاری

طبق قانون اقامت، تمامی فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های آلمان می‌توانند تا ۱۸ ماه پس از پایان تحصیلات، اقامت جستجوی کار (Jobseeker) بگیرند. پس از یافتن کار تمام‌وقت و مرتبط به رشته با بستن قرارداد کاری امکان دریافت ویزای کاری وجود خواهد داشت.

بورسیه تحصیلی آلمان

کشور آلمان اهمیت زیادی برای تحصیل و آموزش قائل است از همین رو بسیاری از سازمان‌های دولتی و خصوصی بورسیه‌های متفاوتی را به دانشجویان اعطا می‌کنند. برخی از این بورسیه‌ها همانند بورسیه اراسموس فقط متعلق به کسانی است که تابعیت یکی از کشورهای اروپایی را دارند اما در این بین بورسیه‌های متعددی برای دانشجویان بین‌المللی در نظر گرفته می‌شود.

از بزرگ‌ترین سازمان‌های ارائه دهنده بورسیه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• DAAD: معروف‌ترین بورسیه آلمان
• بورسیه بنیاد مردم‌سالاری/مردمی آلمان
• بورسیه هاینریش بل (Heinrich Böll)

شانس دریافت بورسیه

اگر بخواهیم صادق باشیم در مقطع لیسانس می‌توان گفت تقریباً هیچ برنامه‌ای برای بورسیه وجود ندارد. اما برای کارشناسی ارشد اینگونه نیست. دریافت بورسیه ملزم به برآورده کردن شرایط ارائه‌دهنده بورسیه است که معمولاً معدل بالا، سابقه کاری مرتبط با رشته، مقاله و انگیزه‌نامه قوی است که همین خود شرایط را سخت می‌کند و افراد کمی موفق به دریافت این بورسیه خواهند شد. اما از آنجایی که هزینه تحصیل در آلمان بسیار مقرون به صرفه است، بدون بورسیه هم انتخاب مناسبی است.

معدل و پذیرش دانشگاه‌ها

معدل عامل اصلی پذیرش است؛ داشتن معدل بالا اهمیت زیادی دارد و یکی از اساسی‌ترین فاکتورهای تخصیص پذیرش مخصوصاً در رشته‌های دارای محدودیت به حساب می‌آید. البته با داشتن رزومه، مقاله و سابقه کار مناسب نیز می‌توان تا میزان زیادی شانس افزایش پذیرش را ارتقا داد. سیستم نمره‌دهی آلمان از ۱ تا ۵ است و هرچه به ۱ نزدیک‌تر باشد نمره ممتازی به حساب می‌آید. بر اساس اطلاعیه یونی‌اسیست حداقل قبولی معدل که در آلمان ۴ است معادل ۱۲ ایران است.

تبدیل نمره افغانستان به آلمان :

رشته‌های دارای محدودیت ظرفیت

• محدودیت ظرفیت (NC - Numerus Clausus): برای برخی رشته‌ها که در اینجا داشتن معدل بالا و رزومه خوب تعیین‌کننده در پذیرش شماست.
• رشته‌های آزاد: پذیرش به صورت عادی و تمامی افرادی که شرایط را برآورده کنند پذیرفته خواهند شد و محدودیتی برای تعداد وجود ندارد.

مدارک مورد نیاز و مراحل اپلای

مدارک

• پاسپورت معتبر
• رزومه (CV - Lebenslauf)
• انگیزه‌نامه (Motivation Letter)
• مدارک تحصیلی + ترجمه به آلمانی یا انگلیسی
• مدرک زبان معتبر | آلمانی: تست‌داف (TestDaF)، گوته (Goethe)، OSD، تلک (Telc) | زبان انگلیسی: تافل، آیلتس
• گواهی اثبات تمکن مالی
• بیمه درمانی Incoming و دانشجویی + مسافرتی

نحوه ارسال درخواست یا اپلای

با توجه به هر دانشگاه روش و زمان ارسال درخواست متفاوت خواهد بود اما به ۳ طریق امکان‌پذیر خواهد بود:

1. پست: کپی مدارک شما باید بصورت فیزیکی به دانشگاه ارسال شوند.
2. پرتال آنلاین دانشگاه: در زمان مقرر شما می‌توانید در سامانه مربوطه درخواست خود را تکمیل و ارسال نمایید.
3. یونی‌اسیست (Uni-Assist): دستیار دانشگاه؛ یک سازمان که همکار دانشگاه‌های آلمان برای بررسی درخواست دانشجویان بین‌المللی است.

پرداخت هزینه درخواست

عمدتاً در بیشتر دانشگاه‌های آلمان هزینه‌ای برای بررسی درخواست (Application Fee) وجود ندارد و تنها بعضی دانشگاه‌ها همچون دانشگاه فنی کلاوستهال (TU Clausthal) مبلغ ۱۲۵ یورو برای پردازش درخواست‌های بین‌المللی دریافت می‌کند که اتباع افغانستان از پرداخت آن معاف هستند.

هزینه Uni-assist

در صورتی که درخواست شما توسط این سازمان مورد بررسی قرار گیرد باید برای هر دانشگاه هزینه پرداخت کنید: برای اولین درخواست ۷۵ یورو و درخواست‌های دیگر هر کدام ۳۰ یورو پرداخت خواهد شد.

زمان‌بندی ارسال درخواست‌ها (Bewerbungsfrist - ددلاین)

این زمان‌ها حدودی بوده و برای هر دانشگاه متفاوت خواهد بود:

در بیشتر دانشگاه‌های بزرگ آلمان فقط برای ترم زمستان دانشجو می‌پذیرند و در هر سال فقط یک بار می‌توان برای آن‌ها درخواست ارسال کرد. البته این شامل همه رشته‌ها نیست و باید در سایت دانشگاه شرایط را مطالعه کرد.

پذیرش مشروط به گذراندن دوره زبان و پذیرش مستقیم

اگر به زبان آلمانی تحصیل کنید این امکان را دارید که حداقل با مدرک B۱ پذیرش مشروط دریافت کنید و بعد از گذراندن دوره زبان تحصیل خود را بطور رسمی آغاز نمایید. برای زبان انگلیسی متأسفانه چنین امکانی وجود ندارد و شما باید با ارائه سطح زبان مورد نظر به دانشگاه پذیرش مستقیم دریافت نمایید.

دریافت نامه پذیرش

بعد از دریافت نامه پذیرش (Zulassungsbescheid) شما می‌توانید همراه با سایر مدارک نسبت به درخواست ویزای دانشجویی آلمان اقدام کنید.

درخواست ویزای تحصیلی و مصاحبه سفارت

بعد از دریافت نامه پذیرش (Zulassungsbescheid) حالا نوبت به پروسه دریافت ویزای دانشجویی آلمان می‌رسد. شما با در دست داشتن نامه پذیرش رسمی از موسسه‌های آموزشی آلمان و به همراه سایر مدارک می‌توانید درخواست ویزای خود را به سفارت آلمان برای دریافت ویزای دانشجویی ارائه دهید. در برخی کشورها همچون ایران سفارت دارای کارگزار است که در حال حاضر شرکت TLScontact می‌باشد. با توجه به میزان صف انتظار می‌توانید یک وقت را برای خود در وب‌سایت این شرکت ثبت نمایید و سپس در روز مصاحبه برای درخواست آماده شوید.

بعد از دریافت موفقیت‌آمیز ویزا، آماده مهاجرت و شروع دوره تحصیلی خود در آلمان می‌شوید.